EJSMONTOWSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY

opracowany przez Zespół Redakcyjny:

Sławomir , Leon Jarosław Ejsmont

na podstawie własnych opracowń opartych na materiałach źródłowych

oraz na publikacjach dostępnych w internecie



Józef Eismond (ur. 17 kwietnia 1862 w Skrzynnie, zm. 17 października 1937 w Warszawie) – zoolog, cytolog i embriolog, syn Piotra i Elżbiety z Trybulskich.

Urodził się w Skrzynnie 17 kwietnia 1862 roku [1]. Był synem Piotra Eysmonda (właściciela dóbr Krogulcza Mokra, w powiecie radomskim i Lisów, w powiecie stupnickim) i Elżbiety z Trybulskich.

Wychowywał się w majątku ojca, tj. w Krogulczy Mokrej, w środowisku ziemiańskim. Podobnie jak jego stryjeczny brat, Franciszek Teodor Ejsmond (1859-1931), obdarzony był wrodzonym talentem plastycznym. Gimnazjum ukończył w 1881 roku w Warszawie. Jednak długo nie mógł zdecydować się na kierunek dalszego kształcenia. Ostatecznie po kilku latach, w trakcie których studiował prawo i malarstwo, zdecydował się na nauki biologiczne, które ukończył na Uniwersytecie Warszawskim w 1889 roku. Z początku pracował pod kierunkiem prof. Augusta Wrześniowskiego, ogłaszając w tym czasie pierwsze swoje prace z zakresu protozoologii. Później przeszedł do pracowni prof. Pawła Mitrofanowa, pracował też pod kierunkiem prof. Grigorija Uljanowa. Do 1915 roku pracował w Katedrze Anatomii Porównawczej, Histologii i Embriologii. Tytuł magistra otrzymał w 1895.

Podczas I wojny światowej był ewakuowany wraz z pracownią do Rostowa nad Donem, gdzie w roku 1917 na tamtejszym uniwersytecie uzyskał tytuł docenta, zaś w roku następnym doktoryzował się z zoologii. Jeszcze w 1921 pełnił tamże obowiązki profesora anatomii porównawczej. Po śmierci prof. Mitrofanowa w 1920 roku zdecydował się powrócić do kraju, co ostatecznie uskutecznił w roku 1922. Po powrocie do Warszawy zorganizował pracownię Embriologii Eksperymentalnej Instytutu Nenckiego. Kierował nią do 1925 roku. W 1923 roku został powołany na stanowisko profesora biologii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Wykładał tam do roku 1930. Po przejściu na emeryturę utrzymywał sporadyczne kontakty ze środowiskiem naukowym. Zmarł w Warszawie 17 października 1937 roku.

Był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem założycielem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, organizatorem i pierwszym przewodniczącym Wydziału Fizyczno-Matematycznego tegoż, a także współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Anatomiczno-Zoologicznego.

Był autorem ponad 50 prac i przyczynków naukowych.

Varia

Malował obrazy batalistyczne, i jako ich twórca, cieszył się – jak pisze Eugeniusz Grabda  – pewnym uznaniem. Oto tytuły niektórych z nich:

Rodzina

Jego starszym bratem był Antoni - botanik. Jego siostrzeniec Franciszek Nodzyński (syn Ferdynanda Nodzyńskiego i Walerii z Ejsmondów) został zamordowany w Katyniu. Miał jeszcze młodszego brata Wawrzyńca, który osiedlił się w Warszawie. Ożenił się w 1901 roku z Aleksandrą Józefą z Pozerskich Lipińską (ur. 1874).

Przypisy

1. Akt chrztu nr 22/1862 w kościele parafialnym w Skrzynnie

Bibliografia


Antoni Ejsmond (ur. 3 listopada 1850 w Skrzynnie, zm. ?) – botanik, syn Piotra i Elżbiety z Trybulskich.

Urodził się w Skrzynnie 3 listopada 1850 roku [1]. Był synem Piotra Ejsmonda (właściciela dóbr Krogulcza Mokra, w powiecie radomskim i Lisów, w ówczesnym powiecie stupnickim) i Elżbiety z Trybulskich.

Wychowywał się w domu rodzinnym w Skrzynnie  pod numerem 8. Był najstarszym dzieckiem Piotra, a także najstarszym przedstawicielem rodu w trzeciej generacji Ejsmondów skrzynienieckich. Gimnazjum ukończył w 1870 w Radomiu. Następnie wyjechał do Warszawy, gdzie wstąpił na Uniwersytet Warszawski, który na Wydziale Przyrodniczym, ukończył w 1876 roku ze stopniem kandydata nauk przyrodniczych. W latach 1876-1886 uczył przyrody w szkołach prywatnych, a także w Realnej Szkole Rządowej. Już w trakcie studiów odbywał wyprawy w tereny mało zbadane przez przyrodników. Początkowo terenem jego badań było rodzime opoczyńskie, które opisał pod względem florystycznym w „Pamiętniku Fizjograficznym” (rocznik V – 1885). Kolejno zbadał i opisał florę powiatów płońskiego, sierpeckiego, rypińskiego i mławskiego, aż po okolice Supraśli, w Białostockiem [2]. Wspólnie z Karolem Drymmerem i Franciszkiem Błońskim wziął udział w pierwszym sezonie badań flory Puszczy Białowieskiej. Razem z Karolem Drymmerem ogłosił pierwszy spis roślin, będący pokłosiem tej wyprawy [3]. Zapewne pod wpływem brata –Józefa zainteresował się też chorobami roślin, czego efektem był wyjazd do Besarabii, gdzie został zaangażowany, jako ekspert do walki ze szkodnikami roślin, przede wszystkim z filokserą. Tamże też ogłosił przyczynek do flory Besarabii.

Ożenił się w 1881 roku [4] z Marianną Kazimierą Jaroszewską (ur. 1861), córką Tomasza, byłego właściciela ziemskiego i Heleny z Marchockich. Był bratem stryjecznym Franciszka Teodora Ejsmonda (1859-1931), – znanego malarza. Jego młodszym bratem był Józef Ejsmond, biolog. Jego siostrzeniec Franciszek Nodzyński (syn Ferdynanda Nodzyńskiego i Walerii z Ejsmondów) został zamordowany w Katyniu. Miał jeszcze braci Feliksa, Szczepana i najmłodszego z rodzeństwa Wawrzyńca, który osiedlił się w Warszawie.

Przypisy

    [1] Akt chrztu nr 66/1850 w kościele parafialnym w Skrzynnie

    [2] ”Pamiętnik Fizjograficzny” Rocznik VII, 1887

    [3] ”Pamiętnik Fizjograficzny” Rocznik VIII, 1888

    [4] Akt nr 148/1881 – kościół św. Aleksandra w Warszawie

Bibliografia


Franciszek Teodor Ejsmond, (ur. 29 marca 1859 w Goździ, zm. 13 sierpnia 1931) – polski malarz.

Urodził się 29 marca 1859 roku w Goździ koło Radomia [1], jako syn Aleksandra (1834-1891) i Karoliny z Grudzińskich (1841-1864). Imię otrzymał zapewne po pradziadku - Franciszku Lizanowiczu. Po śmierci matki rodzina przeprowadziła się do majątku Krogulcza Mokra, który zakupili bracia Piotr i Aleksander Ejsmondowie. Tam też spędził dzieciństwo.

Studia odbywał w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, a następnie w Akademii w Monachium (1879-1886). Tam studiował u Gyuli Benczúra i Antonina Wagnera. Nawiązał przyjaźń z Julianem Fałatem i Józefem Brandtem. Cieszył się znacznym uznaniem i rozgłosem międzynarodowym. Do kraju powrócił w roku 1897. Był dyrektorem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W latach 1913-1918 był prezesem Polskiego Towarzystwa Artystycznego.

Nawiązywał do malarstwa holenderskiego i monachijskiego, pozostawał na uboczu rozwoju nowoczesnego malarstwa. Malował idealizowane i sentymentalne sceny rodzajowe z życia patriarchalnie ujętych chłopskich rodzin z udziałem dzieci (Miłość macierzyńska, 1887). Jako zamiłowany myśliwy malował sceny z polowań, a także motywy wschodnie, portrety (Portret starca z brodą, 1881), martwe natury, pejzaże i obrazy religijne.

Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 194).

Miał bardzo liczne rodzeństwo - jego ojciec z 3 małżeństw pozostawił 15 dzieci. Ożenił się z Marią Wieniawską, córka znanego literata Juliana Wieniawskiego (o pseudonimie Jordan). Miał dwóch synów: Juliana, pisarza i Stanisława.

Przypisy

1. Akt chrztu nr 151/1859 w kościele parafialnym w Radomiu

Bibliografia


Julian Ejsmond 26 lutego 1892 w Warszawie – 29 czerwca 1930 w Zakopanem), poeta i bajkopisarz.

Studiował filologie polską na UJ w Krakowie i UW.

Ojcem jego był malarz Franciszek Teodor Ejsmond, a matką Maria Wieniawska, córka literata Juliana Wieniawskiego.

Był zagorzałym myśliwym – nie tylko polował, ale również redagował pisma łowieckie, wydawał kalendarze myśliwskie. W 1929 został wiceprezesem LOP.

Pracował jako urzędnik, równolegle rozwijając swą twórczość literacką i edytorską. Pierwsze wiersze zaczął publikować w 1907. Pierwszy tomik poezji wydał w 1909. Jego twórczość była zróżnicowana gatunkowo, pisywał: wiersze miłosne, ballady, romanse, liryki, felietony, satyry, bajki i opowiadania.

Zasłużył się także jako tłumacz pisanych w łacinie utworów Kochanowskiego, Sarbiewskiego, Owidiusza, Petroniusza. Tłumaczył także teksty dla czasopisma "Skamander" (należał do grupy pisarzy luźno związanych z czasopismem). Napisał tekst "Inwentarz kultury narodowej", wydrukowany w 36 zeszycie w roku 1925.

Od jego nazwiska pochodzi nazwa Zakręt Ejsmonda (1359 m n.p.m.) na drodze z Palenicy Białczańskiej do Morskiego Oka w Tatrach, gdzie poeta odniósł śmiertelne obrażenia w wypadku samochodowym w 1930 r. [1].

Twórczość

Przypisy

1. Józef Nyka "Tatry Polskie" wyd. Trawers 2004


Stanisław Ejsmond (ur. 8 sierpnia 1894 w Dąbrówce, zm. 9 września 1939 w Lublinie) – polski malarz.

Jego ojcem był malarz Franciszek Teodor Ejsmond, który sam kształcił syna, pod jego kierunkiem Stanisław odbył również studia artystyczne. Po raz pierwszy wystawił swoje prace w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych mając zaledwie szesnaście lat, począwszy od tej wystawy artysta związał się z Towarzystwem na kolejne dwadzieścia siedem lat tj. do 1937. Pełnił tam różne funkcje, m.in. zasiadał w sądach konkursowych, równocześnie regularnie wystawiał swoje prace za które odbierał wyróżnienia i nagrody. W 1929 uczestniczył w poznańskiej wystawie artystów niestowarzyszonych. Od 1937 był zastępcą członka Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i gospodarzem wystaw, w 1939 został wybrany na wiceprezesa. Po wybuchu II Wojny Światowej koordynował zabezpieczanie zbiorów Zachęty, uczestniczył w wywiezieniu do Lublina i zabezpieczeniu obrazów Jana Matejki (Bitwa pod Grunwaldem i Kazanie Skargi). Zginął 9 września 1939 w Lublinie podczas bombardowania miasta [1]. Jego symboliczne epitafium znajduje się na grobie rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 194).

Tworzył stosując szeroką paletę kolorów, były to martwe natury, portrety, kwiaty i kompozycje fantastyczne. Był autorem plakatów propagandowych i panneau dla firm E.Wedel i F. Bohm.

Przypisy
1. Piotr Zychowicz „Misja: ocalić „Grunwald” Matejki”, Rzeczpospolita 10 września 2009
Linki zewnętrzne


Zofia Ejsmond, imię zakonne: Filomena (ur. ok. 1903/1904 - zm. 25 lutego 1993)  –  członkini zgromadzenia Sióstr Dominikanek w Moskwie  (założonego w 1918 ), córka Władysława Ejsmonta.

Urodziła się ok. 1900 roku, w rodzinie szlacheckiej. Ukończyła gimnazjum w Moskwie, a następnie rozpoczęła studia w Konserwatorium Moskiewskim. Naukę przerwała i latem 1923 wstąpiła do Zgromadzenia Dominikanek. Już 8 marcu 1924 została aresztowana przez OGPU w tzw. Sprawie katolików. 19 maja 1924 roku została skazana na 3 lata zsyłki do Obdorska w Narymskim Kraju przy Oceanie Lodowatym. Żywiono się głownie mrożoną rybą, jedzoną na surowo. Pierwszy rok mieszkała sama u bogatego rybaka, mającego liczną rodzinę. Wraz z siostrą Magdaleną Komarowską nawróciły kilka rodzin rybackich na katolicyzm. Pracowała tam jako maszynistka w kantorze. Uwolniona 9 maja 1927 roku z ograniczeniem przemieszczania się na 3 lata. Zamieszkała w Krasnodarze, gdzie utrzymywała się z lekcji muzyki. 22 lipca 1929 roku złożyła śluby wieczyste i przyjęła imię zakonne Filomena. Jesienią 1930 roku wyjechała do Odessy, a następnie do Smoleńska. W 1931 roku wróciła do Moskwy i zatrudniła się w banku jako maszynistka. W marcu 1933 roku wyjechała do Riazania. Tam też 15 sierpnia tegoż roku została aresztowana i przewieziona do Moskwy, gdzie poddano ją śledztwu w kolejnej sprawie przeciwko katolikom. 16 listopada 1933 jedna z sióstr W. A. Chmielewa zeznała: "Główną cechą Zofii W. Ejsmont jest żarliwość w ratowaniu dusz. Jest bardzo aktywna, żywa i kocha wszystkie siostry".
9 lutego 1934 roku została skazana na 8 lat łagru. Początkowo (od 1 czerwca 1934) osadzono ją na terenie Bamłagu w Swobodnym w obecnym obwodzie Amurskim. 2 lutego 1935 przeniesiono ją do Uchtpieczłagu, a w 1938 do Workutłagu. Zwolniona 23 czerwca 1942 roku z ograniczeniem na 3 lata przesiedlania się. Osiadła wtedy w obwodzie kujbyszewskim. W 1943 roku zamieszkała w Uralsku w zachodnim Kazachstanie. W marcu 1947 roku przeniosła się do Małojarosławca w obwodzie kałuskim, a już w kwietniu zamieszkała w Kałudze.
Ponownie aresztowana 30 listopada 1948 w kolejnej fali represji wobec katolików rosyjskich. 17 sierpnia 1949 skazana ma 10 lat łagru. Tym razem wysłana do Tajszetłagu, a następnie do Angrałagu w obwodzie irkuckim. Zwolniona przedterminowo 3 listopada 1954 i zesłana do Kazachstanu. Ostatecznie zwolniona 26 maja 1956 roku.
Po zwolnieniu wyjechała do miasteczka Mejszagoła na Litwie, do Zgromadzenia Dominikanek, a następnie wraz z siostrami przeniosła się do Wilna, gdzie doczekała upadku Związku Radzieckiego i niepodległości Litwy. Zmarła w Wilnie 25 lutego 1993 roku.

Bibliografia


Ejsmont Stanisław s. Franciszka (1887 1912 1926). Ur. 13.03 w par. Tołoczyn w dek. Orsza. Należał do archidiec. mohylewskiej. Ukończył szkołę miejską w Mińsku i gimnazjum przy kościele św. Katarzyny w Petersburgu, po czym wstąpił do metropolitalnego seminarium duch. w tym mieście. Po jego ukończeniu przez dwa lata studiował w Akademii Duch., uzyskując stopień magistra teologii. W 1912 został mianowany wikariuszem w par. Najśw. Trójcy i Wniebowzięcia NMP w Mińsku. W 1914 pracował na stanowisku wikariusza i katechety w par. Mozyrz, a nast., od 1916, ponownie wikariusza wspomnianej już parafii w Mińsku. W czasie I wojny świat. był przez pewien czas kapelanem wojsk. na froncie, a nast. wikariuszem przy kościele św. Stanisława w Petersburgu. W latach 1918-1923 był proboszczem par. św. Kazimierza, której kościół mieścił się w pobliżu putiłowskiej fabryki broni w tym mieście. W maju 1919, ucharakteryzowany na robotnika, przewodniczył delegacji katolików z Petersburga na Kreml, domagającej się uwolnienia aresztowanego 29.04.1919 metropolity abpa Edwarda Roppa. W 1920, zagrożony aresztowaniem, przez pół roku w przebraniu krasnoarmiejca ukrywał się w Petersburgu. Należał do grupy 14 księży petersburskich z abpem Janem Cieplakiem na czele, sądzonych w marcu 1923 w głośnym procesie moskiewskim za udział w organizacji kontrrewolucyjnej stworzonej przez Cieplaka i Budkiewicza [s. 66]. Prokurator żądał dla niego kary śmierci. Został skazany na 10 lat więzienia, z surową izolacją i pozbawieniem praw na 5 lat, na podstawie art. 10, 62, 119 i 121 KK RSFSR. W więzieniu zapadł na chorobę umysłową. Dzięki wymianie więźniów polit. (ze strony pol. - komunistów działających na rzecz ZSSR) 1.02.1925 znalazł się w Polsce. Jako data wymiany podawany jest również 31.01.1925. Zm. w Warszawie 16.07.1926.


KS. CZESŁAW EJSYMONT († 12 PAŹDZIERNIKA 1996) Syn Bolesława i Julii z Bilminów, urodził się 7 lipca 1911 roku w miejscowości Tołcze, powiat Sokółka, województwo białostockie, a ochrzczony został 10 lipca 1911 roku w parafii Odelsk, archidiecezji wileńskiej. Szkołę przygotowawczą ukończył w Kuźnicy koło Sokółki, maturę zdobył w Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Grodnie w 1933 roku. Metropolitalne Seminarium Duchowne w Wilnie ukończył w latach 1935–1941, studiując na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Święcenia kapłańskie przyjął z rąk Arcybiskupa Metropolity Wileńskiego, ks. dr. Romualda Jałbrzykowskiego, w dniu 20 kwietnia 1941 roku w Wilnie. W archidiecezji wileńskiej pracował jako wikariusz w miejscowości Łyntupy 1941–1942, Landwarów 1942–1943, Turgiele 1943–1944, administrator parafii Kościeniewicze 1944–1945, wikariusz parafii Nowy Dwór 1945–1947. To ostatnie stanowisko już po tak zwanej repatriacji. W diecezji warmińskiej przepracował 40 lat jako proboszcz jednej tylko parafii Pozezdrze 1947–1987, z której powstały za jego czasów dwie inne: Kruklanki i Kuty. Był też wicedziekanem Dekanatu Węgorzewskiego 1963–1986. Odznaczony kanonią honorową Kolegiaty w Dobrym Mieście 8 grudnia 1975 roku. W dniu 7 czerwca 1987 roku został przeniesiony na emeryturę, którą spędzał w Sokółce. Tu także umarł 12 października 1996 roku. Pochowany został zgodnie z życzeniem na cmentarzu rodzinnej parafii w Klimówce pod Sokółką.


Stefan Wandalin Ejsymont urodził się 26.10.1886 roku w miejscowości Tołoczki (akt urodzenia nr 139/1886 z 2 XI 1886) , jako czwarte dziecko małżonków Antoniego i Jadwigi z domu Olędzkiej, córki Adama i Kazimiery. Wychowywał się w domu rodzinnym w Grandziczach nieopodal Grodna. Jego starszy brat Jan (ur. 1860) zapewne już pod koniec XIX wieku został duchownym. Fakt ten sprawił, że i on poczuł powołanie do stanu kapłańskiego, bowiem już w 1911 roku otrzymał święcenia kapłańskie w diecezji mohylowskiej. W 1912 roku wstępuje do Akademii Duchownej w Sankt Petersburgu, którą kończy po czteroletniej nauce uzyskując stopień naukowy magistra teologii. Warte jest zauważenia, iż rozprawę magisterską napisał po łacinie. Po ukończeniu studiów jest inkardynowany do archidiecezji warszawskiej. Od 1916 roku zostaje prefektem szkół średnich ( Księdzu, któremu Arcybiskup zleca przede wszystkim katechizację w szkołach ponadpodstawowych oraz duszpasterstwo nauczycieli i młodzieży, przysługuje status prefekta (por. art. 108 Statutów). W szkole prefekt pracuje w wymiarze pełnego etatu) w Warszawie, między innymi w gimnazjum i liceum Kreczmara, Rudzkiej i Tymińskiej, w Państwowym Gimnazjum Ślusarskim na Pelcowiźnie oraz Miejskim Gimnazjum i Liceum Handlowym na Pradze. Nie są znane losy księdza w czasie wojny, czy nauczał w tajnych szkołach, czy też brał udział w posłudze kapłańskiej. Odznaczony Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921 r. za niesienie opieki duchownej - Rozkaz Dzienny nr 35 Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa, dnia 2 maja 1929 roku – medal na wniosek J.E. Ks. Biskupa Stanisława Galla. Po wojnie nadal kontynuował swą drogę życiową związaną z nauczaniem, i tak nadal był prefektem w Spółdzielczym Seminarium dla Wychowawczyń Przedszkoli, w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum na Sewerynowie, w Państwowym Gimnazjum i Liceum Przemysłu Skórniczego oraz w Liceum Ogólnokształcącym przy Kawęczyńskiej. Swą pracę w szkolnictwie zakończył w 1955 roku. Do momentu przejścia na emeryturę (12 września 1969 roku) pełnił funkcję kapelana na Cmentarzu Bródnowskim. Najprawdopodobniej w tym czasie zamieszkiwał na Pradze Północ przy ulicy Okrzei 28/11. Był człowiekiem dobrego serca, w wolnych chwilach piszącym wiersze. Nigdy nie został proboszczem, jak również bronił się przed funkcją prefekta w szkołach podstawowych. 30 czerca 1969 roku zmienił miejsce zamieszkania, przenosząc się na Wolę do wolno stojącego domku przy ulicy Dobrogniewa 5, który stanowił jego własność i stał się przedmiotem poszukiwań spadkobierców. Według ustalonych powiązań rodzinnych poza jego rodzeństwem – nieżyjącym bez potomstwa, spadkobiercy zamieszkują okolice Jeleniej Góry, Poznania i Olsztyna. Zmarł w dniu 12.11.1980 roku w Warszawie w szpitalu Wolskim. Pochowany pozostał na Cmentarzu Bródnowskim.


Stefan Ejsmont (ur. 1913, zm. 2006) – major Wojska Polskiego dowódca „Kedywu” AK na terenie obwodu sokólskiego, uczestnik akcji „Burza”, dowódca batalionu 1 Pułku Ułanów Krechowieckich AK, syn Antoniego i Marii z Wołków.

Wywodził się ze znanej rodziny szlacheckiej o tradycjach wojskowych. Dziadek – Stefan Eysymont był represjonowany po Powstaniu Styczniowym. Urodził się w Kuścińcach, nieopodal Sokółki. Wskutek wybuchu I Wojny Światowej rodzina wyjechała do Mińska, gdzie przebywała do zakończenia wojny (ojciec został wcielony do Armii Rosyjskiej). Mając 16 lat przerwał naukę w gimnazjum by po śmierci ojca zająć się gospodarką. W 1934 roku powołany do wojska. Służył w 2 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej w Grodnie, gdzie ukończył szkołę podoficerską. Do domu wrócił w 1935 roku w stopniu kaprala. W 1939 zmobilizowany do macierzystej jednostki. Brał udział w działaniach obronnych w Krakowie, Tarnopolu i Lwowie. Wzięty do niewoli wraz z całym zgrupowaniem został wywieziony do sowieckiego obozu jenieckiego w mieście Gorki. Po zwolnieniu w listopadzie 1939 roku wrócił do domu. W czerwcu 1940 roku uciekł do Warszawy znajdującej się pod okupacją niemiecką. Tego samego roku przystąpił do ZWZ i przyjął pseudonim "Wir". Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej i zajęciu przez Niemców Grodna powrócił do domu. W 1943 roku przystąpił do organizującej się miejscowej organizacji AK. Wraz z nim zaprzysiężeni zostali też jego bracia Bolesław i Czesław, a także siostra Honorata. Jeszcze w tym samym roku znalazł się oddziale miejscowego "Kedywu" dowodzonego przez Antoniego Białobłockiego ps. „Wilk”, którego został następcą. Oddział m.in. odbił żołnierzy AK z aresztu żandarmerii w Nowym Dworze, przeprowadził też liczne akcje przeciw kolaborantom, a także atakował stanowiska bojowe Niemców. Regularnie też niszczył linie telegraficzno-telefoniczne pomiędzy nowym Dworem a Grodnem. W trakcie tych działań został ranny. W trakcie akcji „Burza” był dowódcą batalionu 1 Pułku Ułanów Krechowieckich AK. Stoczono wówczas w rejonie Grodna wiele potyczek z wycofującymi się jednostkami niemieckimi, pozyskując wiele sprzętu wojskowego. Ciężko ranny w trakcie tych walk był hospitalizowany w szpitalu konspiracyjnym. Po wkroczeniu wojsk sowieckich zamieszkał w Kuźnicy, gdzie rozpoczął pracę w Urzędzie Gminnym. W lutym 1945 roku aresztowany przez UB i przekazany do dyspozycji NKWD. Odbity z więzienia przez oddział AK przeszedł ponownie do konspiracji, gdzie wstąpił do oddziału walczącego z terrorem UB i KBW. W kwietniu 1947 roku ujawnił się i wziął ślub z Jadwigą Nowik, łączniczką i sanitariuszką AK. W grudniu 1947 roku aresztowany i więziony do 1952 roku. Po zwolnieniu z więzienia zamieszkał w Giżycku. Po 1989 roku awansowany do stopnia majora. Zmarł w 2006 roku.

Odznaczenia: Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Walecznych, Krzyż Partyzancki, Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami, Medal Wojska, Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 r., Medal za udział w wojnie obronnej 1939, Medal za Warszawę 1939-1945, Krzyż Więźnia Politycznego, Order Męczeństwa i Zwycięstwa 1939-1989

Jego żoną była Jadwiga Nowik, z którą miał troje dzieci: Teresę, Halinę i Marka. Jego bracia: Bolesław, ps. Młot (1921–1998) i Czesław ps. Cygan (1925–1999) służyli w tym samym oddziale "Kedywu". Żoną Czesława była Krystyna Ejsmont z Jurowskich, posłanka na sejm i wieloletnia pielęgniarka.

Bibliografia

  • Stefan Ejsmont, Nasze korzenie. Stefana Ejsmonta – zachowana pamięć historii (oprac. Józef Rudzki), [w:] T. Ejsmont, Ejsmontowie herbu Korab, Modlica 2010, s. 147–163


Emilia z Terleckich Eysymont (ur. ok. 1825 – zm. 9 listopada 1900) – poetka, pisarka, współpracowniczka warszawskich „Kłosów”.

Urodziła się w powiecie owruckim na Ukrainie w znanej rodzinie szlacheckiej Terleckich. Poślubiła (zapewne przed rokiem 1846) Szymona Eysymonta z Wielkiej Czernihówki (potomka Kazimierza Eysmonta, podczaszego orszańskiego). Wraz z mężem zamieszkała w Wielkiej Czernihówce, tam też urodzili się jej synowie Antoni, Franciszek i Wacław.

Zapewne pierwsze próby literackie podejmowała we wczesnej młodości. Z „Kłosami” nawiązała współpracę ok. 1866 roku. Korespondowała z Kazimierzem Wóycickim i Aleksandrem Grozą. Niewątpliwie właśnie Wóycicki umożliwił jej debiut literacki w Warszawie. Za jego też protekcją wystawiono dramat "Zachwycenie i Uczucie". Większość jednak jej prac pozostała w rękopisach. Staraniem syna Franciszka, opowiadanie "Dobry uczynek" ukazało się w pracy zbiorowej "Co Bóg dał" (1872). Już po śmierci autorki ukazała się rozprawa filozoficzna "Dwie siły", z przedmową syna Franciszka.

Zmarła 9 listopada 1900 roku i została pochowana w Wielednikach (niegdyś powiat owrucki).

Spis utworów:

  • Dobry Uczynek

  • Dwie Siły

  • Figielki Ewy

  • Ona – piękna!...

  • Pragnienie Szczęścia

  • Wbrew Przesądom

  • Wspomnienia dziecinne z czasów powstania 1831 r.

  • Zachwycenie i Uczucie

Bibliografia

  • T. Budrewicz, "Poseł do rodnych krwi słowiańskiej braci" ("Przegląd Humanistyczny" nr 1-2/1982)

  • Lumir, Ostatni grom, Kraków 1910


Franciszek Maria Kandyd Eysymont h. Korab (1848 – 1910) [1] ps. lit. Lumir, syn Szymona i Emilii z Terleckich, poeta.

Urodził się w Żytomierzu w roku 1848 (03.10) jako syn Szymona Eysymonta i pisarki Emilii z Terleckich Eysymontowej, wychowywał w rodzinnym dworku w Wielkiej Czernihówce. W 1869 roku rozpoczął studia na wydziale prawa Uniwersytetu w Kijowie. Pierwsze utwory znalazły się w antologii "Co Bóg Dał" w 1872 roku. Tam też znalazło się opowiadanie matki autora "Dobry Uczynek" z ilustracjami starszego brata - Augusta Antoniego Eysymonta (zm. 1904). Już w 1872 roku nawiązuje korespondencję z Józefem Ignacym Kraszewskim, którego uważa za swojego ideowego mistrza. W 1873 przenosi się do Krakowa by kontynuować studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Uczęszcza na wykłady takich ówczesnych sław krakowskich jak Stanisław Tarnowski, Józef Szujski, Józef Kremer. Publikuje i próbuje znaleźć uznanie w środowisku krakowskim, co mu się nie udaje. Po ukończeniu studiów i po niepowodzeniach literackich wraca w rodzinne strony. W 1877 roku przeniósł się do Wiśniowca gdzie pracował w bibliotece zamkowej. Ogłasza wtedy ogólnopolską akcję na rzecz ratowania zbiorów zamkowych. W czerwcu tegoż roku wysyła do Kraszewskiego rękopis "Gwiazdy Wschodu". Jednak Kraszewski z uwagi na sytuację odradza publikację. Ostatecznie utwór ukazuje się dopiero w 1900 roku.
Od roku 1879 przestaje publikować, powracając dopiero u schyłku XIX w., pod pseudonimem "Lumir". Wtedy też publikuje tetralogię "Walka idei" (1900 - 1910). Są to ostatnie jego publikacje.

Zmarł w Krakowie, latem 1910 roku. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim jako Franciszek Korab Eysymont.

Twórczość

  • Nierząd i praca (1872)

  • Odgłos z Polesia (1872-1874)

  • Walka idei. Tragikomedia z dawnej przeszłości (1875)

  • Poezja w życiu (1875)

  • Gwiazda Wschodu (1877, wyd. 1900)

  • Poema. Prolog (1900)

  • Na Ziemi. Perły. Dwa poematy boleści (1900)

  • Światełka (1902)

  • Nowy Grunwald (1910)

  • Ostatni grom (1910)

Był potomkiem Kazimierza Eysymonta (zm. 1711), podczaszego orszańskiego, kuzynem Polikarpa Ejsmonta, radcy stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w St. Petersburgu, kawalera orderów św. Anny (2 i 3 stopnia) i św. Stanisława (2 i 3 stopnia).

Bibliografia

  • T. Budrewicz, "Poseł do rodnych krwi słowiańskiej braci" ("Przegląd Humanistyczny" nr 1-2/1982)

  • A. Molicki, Słowianie o poematach Lumira. Wydał jeden z przyjaciół Jego, Kraków 1903


Jan Eysymont znany także jako: Joannes Eisimont (ur. 1577 na Litwie, zm. 5 października 1610 w Wilnie), polski poeta i tłumacz.

Urodził się w rodzinie bojarów grodzieńskich. wykształcony w Akademii Wileńskiej, otrzymał stopień doktora w roku 1596. Domownik Mikołaja Krzysztofa „Sierotki” Radziwiłła. W roku 1603 ogłosił drukiem rozprawę o kontrowersjach religijnych. Przełożył na polski poemat łaciński Wawrzyńca Boyera: "Carolomachia, cżyli zwycięstwo Zygmunta III w Inflantach pod Kircholmem nad Karolem X-ciem Sudermanii roku 1605 odniesione". Między innymi tworzy również poemat w języku polskim o pożarze Wilna, bardzo znakomity. Zostawszy księdzem, był penitencjarzem w katedrze wileńskiej.

Twórczość

  • Epithalamium (1594)

  • Threni (Parthenicae sodalitatis 1594).

  • Tłumaczenie na język polski utworu W. Boyera - "Carolomachia, czyli zwycięstwo Zygmunta III w Inflantach pod Kircholmem nad Karolem X-ciem Sudermanii roku 1605 odniesione" (1606)

  • "Threnodia, albo żałosne pienie o zgorzeniu Wilna" (1610)

Bibliografia

  • Polski Słownik Biograficzny

  • Historia Nauki Polskiej

  • K. Estreicher - Bibliografia Polska

  • F. Siarczyński - Obraz panowania Zygmunta III, Lwów 1828

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 152


Kazimierz Eysymont ur. ok. 1640 na terenie Grodzieńszczyzny, zm. przed 08.06.1711, podczaszy orszański od 1686, członek poselstwa do Moskwy 1695, podstarości orszański 1695-1711, najprawdopodobniej otrzymał ziemie na Wołyniu w miejscowości Dywlin k/Czarnobyla od króla Jana Kazimierza II 1661 i w miejscowości Bucharowo w 1694 od Jana III Sobieskiego.

Żonaty z Baranowiczówną, według dokumentu wywodowego z 20.11.1797 roku do samorządu szlacheckiego powiatu skwirskiego w Pustowarni na Wołyniu, dzieci: Jan, Franciszek Samuel i córki Felicja oraz Barbara zamężne z braćmi De Raess.

Wymieniany: Źródła do dziejów, t. II, Wilno 1844, s. 48. Wspomina się o nim pod datą 21 II 1686 roku; Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 2.Wilno 1867, s. 88. W istocie jest nazywany podstarościm z poruczenia Andrzeja Kryszpina Kirszensztejna; w Herbarzach Adama Bonieckiego, Ksawerego Niesieckiego, Seweryna Uruskiego i opracowaniach współczesnych historyków profesorów Andrzeja Rachuby i Henryka Lulewicza.


Marcin Eysymont (13 listopada 1735 – 2 maja 1814), poeta doby Oświecenia, pijar, prowincjał prowincji polskiej.
Wywodził się ze znanej rodziny szlacheckiej o tradycjach wojskowych. Jego ojcem był Józef Antoni Eysymontt, strażnik upicki i komisarz generalny ks. Anny z Sanguszków Radziwiłłowej. Urodził się 13 listopada 1735 roku w Rachmanowie (parafia Szumsk) w powiecie krzemienieckim (w dobrach Radziwiłłów, którymi zarządzał jego ojciec). Wstępnie kształcił się w kolegium pijarskim w Złoczowie. W roku 1751 mając 16 lat wstąpił do tego zgromadzenia (zapewne duży w tym udział miała przedwczesna śmierć matki - Aleksandry Anny Romerównej Eysymonttowej).
W tym też czasie jego ojciec przeprowadził się do pobliskich Nestorowic.
W kolegium w Złoczowie objął funkcje nauczyciela w zakresie wymowy, filozofii i matematyki. Następnie przeniesiono go do Warszawy, gdzie pełnił analogiczne obowiązki. W roku 1760 wysłany na studia do Rzymu i Paryża. Po powrocie nauczał w kolegium w Rzeszowie, a następnie powrócił do Warszawy, gdzie pracował pod kierunkiem Stanisława Konarskiego. Tam też objął funkcję rektora Collegium Novum. W latach 1789-1792 był wybrany Prowincjałem na Prowincję Polską Pijarów. Po roku 1792 wyjechał do Łukowa, gdzie był regensem konwiktu Szaniawskich. Zmarł w Łukowie 2 maja 1814 roku.
Debiutował jako tłumacz ody Konarskiego "O mądrym królu" w 1764 roku. Pisał wiersze okolicznościowe, panegiryki, nie stroniąc od satyry polityczne. Główną formą jego utworów poetyckich była sielanka alegoryczna (chociaż, jak przyznaje Tadeusz Mikulski jego metafory bywały czasem nazbyt skomplikowane nawet dla współczesnych). Współpracował z pismem "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne", gdzie ukazało się wiele jego utworów. W rękopisie pozostawił "Zasady architektury cywilnej i wojskowej" opatrzone własnoręcznymi rysunkami. Był blisko związany z Adamem Naruszewiczem i Grzegorzem Piramowiczem, którym dedykował wiele utworów.
Wybrana twórczość:
''Ad serenissimum Stanislaum Augustum regem Poloniae, magnum ducem Lithuaniae cum annuis in collegio nobilium scholarum piarum examinibus auspicato adesset, carmen.''
''Do Jegomości Xiędza Grzegorza Piramowicza, Sekretarza Komisji Edukacji Narodowej, Wiersz Przyjacielski dnia 14 marca 1775, [w:] Zabawy Przyiemne y Pożyteczne, Z Sławnych wieku tego Autorów Zebrane T. XII, cz. 2, Warszawa 1775, s. 325-336''
''Jego Mości Xiędzu Adamowi Naruszewiczowi wysokich w Rzeczypospolitey litewskiey talentów y zasług Mężowi Rymotwórcy uwieńczonemu. Trzy żałosne pasterki D. D. O. Wierny Wiekopomnego imienia Szacownik dnia XXIV Lipca roku 1774.''
''Job z gruntu nieszczęśliwy, czyli Rytmy żałosne z prozy w modłach zadusznych umieszczoney. Uwaga rodzajowi ludzkiemu użyteczna przez… w ostatniej chorobie ułożony, Warszawa 1814.''
''Manualik poczciwego człowieka, czyli maxymy potrzebne we wszystkich kraiach i czasach. Dzieło z francuskiego na polski ięzyk przełożone (1774)''
''Na akt weselny JW. W. Kurdwanowskiego z Panną Granowską (1776)''
''Na szczęśliwy do stęsknioney stolicy powrót Pana naszego miłościwego Stanisława Augusta króla polskiego W. Xcia Lit. Galatea ekloga imieniem nayobowiązańszego Majestatowi Collegii Nobilium XX. Scholarum Piarum, dnia 9 Grudnia 1781.''
''Oda do Nayiaśnieyszego Stanisława Augusta Króla Polskiego Wielkiego Xiążęcia Litewskiego etc. etc. Imieniem Młodzieży Szkół Radomskich pod dozorem X. X. Scholarum Piarum na przeiazd Jego Królewskiey Mości przez Radom.''
''Palemon, Ekloga, [w:] Zabawy Przyiemne y Pożyteczne, Z Sławnych wieku tego Autorów Zebrane T. IX, cz. 2, Warszawa 1774, s. 233-252''
''Poliarek Ekloga z publiczną radością równaiąca pasterskie gody na dniu nayuroczystszym Imienin Nayiaśnieyszego Pana z Collegium Nobilium Scholarum Piiarum.''
''Tabaka. Wiersz Czyli Supplika Pokorna Do Matki Ojczyzny Pro coaequatione Jurium. Nosa Koronnego z Litewskim (ok. 1780)''
''W dzień szlubu Maryanny Dembiński Starościanki Wałeckiey i Jerzego Ozarowskiego Podkomorzego J. K. Mci dnia 7. Stycznia Roku 1787.''
''W uroczystosc Jmienin Nayiaśnieyszego Pana [Stanisława Augusta Poniatowskiego]. Od Collegium Nobilium Scholarum Piarum Roku 1775 8 Maia. Oda.''
''Wierszyki moralne o poczciwości czyli manualik poczciwego cżłowieka z francuskiey prozy na rymy polskie wolniejsze odmieniony... Dictae per carmina sortes, Et vitae monstrata via est, et gratia Regum. Horat.''
''Zasady architektury cywilnej i wojskowej (nie drukowana).''
Krąg rodzinny.
Jego starszym bratem był Jerzy Eysymontt, stolnik grodzieński i poseł na sejm w 1752 roku oraz Franciszek Eysymontt, posesor dóbr Nestorowce i Jakowce w parafii Jeziorna, stryj Gabriel Eysymontt był generalnym zarządcą dóbr żółkiewskich ks. Michała Kazimierza Radziwiłła. Do dzisiaj żyją potomkowie jego braci, m.in. Ejsmontowie w Jeleniej Górze.
Źródła:
T. Mikulski, Marcin Eysymont, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. VI, Kraków 1948

Michał Józef Eysymont  h. Korab (ok. 1712 – p. 4 VIII 1768), syn Marcina, strażnika grodzieńskiego i Anny z Siezieniewskich. Chorąży grodzieński.

Wywodził się ze znanej rodziny szlacheckiej o tradycjach wojskowych. Już w 1739 r. został Deputatem do Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego z powiatu grodzieńskiego. Rotmistrz grodzieński, podstoli grodzieński (19 IX 1746 – 7 VI 1752), stolnik grodzieński (7 VI 1752 – 26 V 1755), wojski grodzieński (26 V 1755 – 28 II 1765), chorąży grodzieński (obrany już 7 IV 1764, formalnie od 28 II 1765, ale funkcję sprawował wcześniej).

Ufundował nowy kościół w Wielkich Eysymontach, który stanął w 1748 r. Ustanowił tam proboszczem ks. Andrzeja Eysymontta, dziekana grodzieńskiego, Rewindykował w 1761 r. Milkowszczyznę od Chreptowiczów o czym tak pisze Marcin Matuszewicz, kasztelan brzeski:

Na tenże sejm stanął posłem z Grodna  Chreptowicz pisarz ziemski grodzieński, który przedtem był w faworach wielkich Fleminga podskarbiego w. litew. Miał go Fleming za człeka bardzo rezolutnego, a w nim ta tylko była rezolucya, że dufając w potencyą Fleminga, gotów był słowem niedyskretnem jak błotem plusnąć. Ożenił go Fleming z Chreptowiczówną starościanką werbelską, stotysięczną panną, chociaż niepiękną, ale wieIkiego rozumu; poszła z przymuszenia za niego, ale potem z nim mieszkać nie chciała. Uczynił go Fleming wiceekonomem ekonomii królewskiej, na której jak był sordide skąpy, tak kilkakroć sto tysięcy zebrał kapitału; potem przez samę chciwość zachciało mu się samemu za kontraktem od kamery królewskiej trzymać ekonomią grodzieńską a przynajmniej jakie klucze ekonomiczne, co postrzegłszy Fleming, dysgracyował go i wiceekonomstwo mu odebrał, a do tego naprawił na niego Eysmonta wojskiego grodzieńskiego, człeka popularnego, który odezwał się z pretensyą swoją do dóbr Chreptowicza pisarza ziemskiego grodzieńskiego Milkowszczyzny, tamował mu do funkcyi poselskiej, aż mu się musiał Chreptowicz opisać na kompromis, a w tem bardzo był nieostrożny, że na niepewnych przyjaciół swoich zgodził się na superarbitra i na arbitrów, co mu bardzo źle potem wyszło.

W 1764 r. podpisuje jako chorąży grodzieński elekcję króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a w roku następnym zwołuje Popis szlachty powiatu grodzieńskiego, na którym m.in. licznie stanął ród Eysymonttów w liczbie 94 osób zdolnych do walki.

Właściciel dóbr Hanuwszczyzna, Gudziewicze, Milkowszczyzna, Burniewo w powiecie grodzieńskim.

Ożeniony był z Joanną Kochłycką (vel Kochcicką). Zostawił syna Ferdynanda, wojskiego grodzieńskiego. Matka - Anna z Siezieniewskich Eysymonttowa (1694-1770), przeżyła syna, zmarła w Gudziewiczach 2 stycznia 1770 roku [1].

Przypisy

1. Akt nr 14/1770 z kościoła parafialnego w Wielkich Eysymontach

Bibliografia

  • Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею, Wilno 1867 - 1915

  • Анiщчанка Я.К. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім. Минск 2008

  • T. Ejsmont, Ejsmontowie, Modlica 2009, 

  • J. Makarczyk - Dzieje OO. Franciszkanów w Świsłoczy - Zaniewicze oraz spis wiernych parafii Wielkie Ejsmonty, Grodno 2009

  • M. Matuszewicz, Pamiętniki, W. 1876

  • Volumina Legum, Petersburg 1860


Otton Zygmunt Eysymont (ur. 24 czerwca 1904, zm. 1984 Chichester), ułan, kawalerzysta, major Wojska Polskiego, uczestnik Wojny Obronnej 1939, dowódca 10 Pułku Strzelców Konnych i 1 Pułku Artylerii Przeciwpancernej.

Pochodził ze znanej rodziny szlacheckiej o tradycjach wojskowych. W latach 1932-1939 służył w 3 Pułku Ułanów Śląskich stacjonujących w Tarnowskich Górach. Wybuch wojny zastał go w Jastrzębiu Zdroju, gdzie udanie poprowadził działania obronne 3 Szwadronu 3 Pułku Ułanów Śląskich (w sile 200 ludzi) w czasie obrony Bożej Góry (1 września 1939). Następnie brał udział w walkach pod Tomaszowem Lubelskim, wyróżniając się szczególnym męstwem (m. in. za przedarcie się pomiędzy oddziałami wroga z raportem do kwatery generała Sosnkowskiego, przyobiecano mu Virtuti Militari, a każdemu z jego żołnierzy Krzyż Walecznych. Po zakończeniu działań zbrojnych przedarł się na Zachód. We Francji został przydzielony do odtwarzanego przez generała Maczka 10 Pułku Strzelców Konnych, gdzie był dowódcą 3 szwadronu. Po agresji niemieckiej na Francję w 1940 roku powierzono mu dowództwo 1 szwadronu, nowo sformowanego Oddziału Wydzielonego. Szwadron był w walce aż do kapitulacji Francji, a jego postawa wzbudziła szacunek nawet u wroga, który nazywał OW Schwarze Brigade. Po przedarciu się do Anglii wraz ze swoim zgrupowaniem przebywał w Szkocji. W maju 1944 roku został zastępcą dowódcy Pułku, z którym wziął udział w inwazji na Francję. 22 sierpnia 1944 roku został dowódcą Pułku, lecz kilka dni później dostał

nominację na dowódcę 1 Pułku Artylerii Przeciwpancernej, z którym przeszedł praktycznie cały dalszy szlak bojowy. 4 września 1945 roku ustąpił ze stanowiska. Za wspaniałą postawę na polu bitwy został odznaczony Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari, a także holenderskim Medalem Brązowego Lwa. Po wojnie został w Wielkiej Brytanii, gdzie prowadził mały bar w Londynie. 30 maja 1961 roku przyznano mu tamtejsze obywatelstwo. Zmarł w mieście Chichester w hrabstwie Sussex w 1984 roku.

Bibliografia

  • Kazimierz Sosnkowski, Cieniom Września (Londyn 1943, polskie wydanie Warszawa 1988)

  • Władysław Steblik,  Armia "Kraków" 1939, wyd. II, Warszawa 1989.

Varia

  • Bój o Bożą Górę, stał się kanwą licznych nieporozumień. Generał Kuropieska [1] twierdził, że straty 3 Szwadronu wynosiły 60 ułanów i 100 koni, choć faktycznie śmierć poniosło 5 żołnierzy rotm. Eysymonta, a rzeczywisty przebieg tego starcia świadczy dobitnie o umiejętnościach i inteligencji tego dowódcy.

  • Wbrew obiegowym opiniom (m.in. Alfonsa Mrowca [2], generała Kuropieski), a co w późniejszych latach stało się jednym z najtrwalszych mitów Wojny Obronnej 1939 (już wcześniej utrwalonym w świadomości społecznej przez Andrzeja Wajdę w filmie „Lotna”), oddział szwoleżerów rotm. Eysymonta nigdy nie zaatakował konno czołgów niemieckich.

Przypisy
1. Kuropieska Józef „Wspomnienia oficera sztabu 1934 – 1939”, Kraków 1984
2. Mrowiec Alfons „Kampania wrześniowa w rybnickiem“, w: „Zaranie Śląskie“ 1960, R. XXII, zeszyt 1


Tadeusz Eysymont, urodził się 22.11.1924 r. w Rypinie, zmarł 18.07.1991 r. w Szczecinie, syn Bogusława (1886-1948) i Władysławy z Olwertów (1892-1958). Wywodził się z mińskiej linii Eysymonttów herbu Korab. W latach 1948 – 1952 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku pod kierunkiem Juliusza Studnickiego, Jacka Żuławskiego i Stanisława Michałowskiego. W 1953 r. T. Eysymont przybył wraz z „grupą sopocką” do Szczecina, był już wtedy ukształtowanym artystą w atmosferze szkoły kolorystyczno-realistycznej, przygotowanym do tego, by podążyć własną drogą twórczych poszukiwań. Niemałą rolę odegrała w tych poszukiwaniach fala malarstwa abstrakcyjnego, ogarniająca Polskę w końcu lat 50. XX stulecia, która wciągnęła malarza w fazę eksperymentów formalno-strukturalnych. Fascynował się kiedyś malarstwem abstrakcyjnym. Jadwiga Najdowa podkreśla, że fascynację tę rozwinął w potrzebę „konstruowania obrazu kolorem i linią”. W obrazach konstruowanie nie jest zabiegiem jedynie technicznym – jest motywem, przynależym do idei dzieła. Budował obrazy z różnych wcieleń materii: z emalii, połysków blachy miedzianej i zmatowień blachy cynkowej, z elementów ceramicznych, kamieni, różnych łupin i gipsu. Pisał Lech Karwowski: „Całe połacie ni to skorodowanej blachy, ni to jakiejś elastycznej chityny skręcają się naokoło siebie, trącają, szeleszczą i zgrzytają – jak bukiet jesiennych liści, czy drapieżnych, owadożernych kwiatów”. [1] W 1978 r. Tadeusz Eysymont, jako uznany szczeciński malarz, wykonał na budynku zakładów „Dana” w Szczecinie monumentalną mozaikę, która stanowiła niejako kwintesencję jego artystycznych poszukiwań. „Artysta zaprojektował ją w kilku wariantach kolorystycznych, spośród których najbardziej sugestywnym był ten o czerwonym tle. Wybrane zostało jednak rozwiązanie mniej „drapieżne”, za to bardziej związane z architekturą, o tle złożonym z niewielkich, kwadratowych i prostokątnych płytek ceramicznych w wysmakowanej, jakby rozedrganej, srebrzystoliliowej tonacji. Rozmieszczone zostały wśród nich mocno wystające przed lico ściany, barwne płaskorzeźby, osadzone pojedynczo bądź tworzące biegnące pionowo układy, znakomicie współgrające z pionową bryłą budynku w tle ściany.” [2] Choć dziś zdemontowana nadal pozostaje „firmową wizytówką” nieżyjącego artysty. Krąg rodzinny. Ożenił się z Zofią z Zinkiewiczów, z którą miał synów Krzysztofa (ur. 1952) i Jarosława (ur. 1956). Miał siostrę Teresę oraz braci Jana, Sędzimira Bogusława oraz Jerzego. Wystawy indywidualne: 1959 – Warszawa; 1959,1962,1968,1969,1971,1973 – Szczecin; 1962 – Lublin; 1970 – Olsztyn; 1983 – Elbląg, Sopot. Wystawy zbiorowe: 1955 – Wystawa Młodych Artystów „Arsenał” Warszawa; 1962–1984 – Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego Szczecin; 1962 – Plastyka Szczecińska, Ystad; 1965 – Plastyka Szczecińska Aarhus Wrocław; 1967 – Poznań; 1969 – Konfrontacje 69, Koszalin; 1967, 1969, 1975 – Prezentacja Malarzy Krajów Socjalistycznych Szczecin; 1971, 1975, 1981 – Plastyka Szczecińska, Rostock; 1972 – Szczecińska Grupa Artystyczna, Sopot, Bydgoszcz; 1974 – Middlesborough; 1975 – Panorama XX-lecia, Warszawa; 1978 – Współcześni Artyści z Wybrzeża, Skagen; 1979 – Polska Współczesna Plastyka Wybrzeża, Lubeka; 1988 – Juliusz Studnicki i jego uczniowie Oliwa. Obrazy znajdują się w zbiorach wielu polskich muzeów i galerii. Między innymi w Warszawie, Szczecinie, Wrocławiu, Zielonej Górze, Słupsku, Olsztynie, Bydgoszczy. Przypisy: [1]. Środowisko Twórcze Szczecina 1965, Bogdan Twardochleb [2]. Bożena Kostuch Bibliografia: Katalog - Artystyczny Szczecin dzisiaj, Szczecin 1993 Jadwiga Najdowa - Plastyka Szczecińska, Poznań 1962, str. 74-79


Aleksander Michał Eysymontt (ur. ok. 1748), syn Michała Józefa, chorążego grodzieńskiego i Joanny z Kochłyckich (Kochcickich), poseł na Sejm Czteroletni z powiatu grodzieńskiego w 1788 roku [1], podstarości grodzieński.

Komornik grodzieński 1772, budowniczy grodzieński (11 grudnia 1772 – 2 września 1777), sędzia grodzki grodzieński; (16 października 1777 – 4 maja 1786), stolnik grodzieński (8 lutego 1782 – 7 marca 1786), wojski grodzieński (7 marca 1786 – 19 stycznia 1790, rezygnuje na rzecz brata Ferdynanda), podstarości grodzieński (od 4 maja 1786, był ostatnim na urzędzie). Był także deputatem na Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego z powiatu grodzieńskiego (1772-1773 oraz 1782-1783), zapewne również posłem na sejm walny w 1775, gdzie obrano go członkiem komisji rozstrzygającej spór między Kazimierzem Wolnerem sędzią ziemskim grodzieńskim a miastem Grodnem oraz komisji rozstrzygającej sprawę graniczną Jakuba Rukiewicza podstarościego grodzieńskiego. Zapewne on wniósł pod obrady sprawę zamiany Milkowszczyzny z powrotem na Szudziałowo (odwieczne dobra Eysmontów). W 1788 wybrany posłem na Sejm Wielki, z powiatu grodzieńskiego (wraz z Kazimierzem Wolmerem). 7 października 1788 r. w Warszawie składa przysięgę sejmową.

Możliwe, że to on jest wymieniony na Popisie z 1765 r. z okolicy Eysymonty w parafii jezierskiej jako: Imć pan Michał Eysymąt - komisarz powiatu Grodzieńskiego, na koniu szpakowatym z moderunkiem wszelkim do woyny zgodnym

Ożeniony z Joanną z Bilminów, pozostawił syna Jana Nepomucena, sędziego sejneńskiego, dzierżawcę kolonii Sosnowy Grąd.

  • Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею, Wilno 1867 – 1915

  • Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 2, Województwo trockie, pod red. A. Rachuby, W. 2009

  • Volumina Legum, t. VIII-IX, Petersburg 1860.

  • T. Ejsmont, Ejsmontowie, Modlica 2009


Alojzy Aleksander  Eysymontt (1791-1849)(w Rosji jako Aleksiej Matiejewicz Ejsmont), rosyjski generał artylerii, uczestnik bitwy pod Borodino.

Urodził się w Krasnogrudzie, jako syn Macieja Tadeusza Eysymontta (1741-1805), stolnika grodzieńskiego i Wiktorii Wołkowickiej (1758-1793), horodniczanki grodzieńskiej. Tak jak bracia Michał (1792-1812) i Ignacy (1782-1818) ukończył grodzieński Korpus Kadetów, który opuścił w 1806 r., następnie podporucznik w 4 brygadzie artylerii. Wraz ze swoim oddziałem wziął udział w niezwykle ciężkiej bitwie pod Pułtuskiem stoczonej 26 grudnia 1806 r., a następnie w niezwykle krwawej bitwie pod Iławą Pruską (7 - 8 lutego 1807 r.), 9 lutego 1811 r. awansowany do stopnia porucznika.

Za udział w Wielkiej Wojnie, od Borodino po oblężenie Paryża, odznaczony orderem św. Jerzego IV klasy 30 grudnia 1813 r., oraz Złotą Szpadą z brylantami "Za męstwo". W 1820 r. był już pułkownikiem artylerii w Korpusie Litewskim (stacjonował w Jampolu i Tulczynie - w guberni podolskiej). W 1822 r., kiedy zawitał z wizytą w Kiszyniowie, gdzie poznał Puszkina -dowodził 16 brygada artylerii. W 1826 r., po awansie na generała majora, dowodził dywizją rozlokowaną w Tambowie, a następnie 2 Brygadą piechoty Tomskiej, stacjonującą w Bukareszcie (1831), zaś ostatnią jednostką dowodzoną przed przejściem na emeryturę była 20 dywizja piechoty w Ufie. Oprócz wymienionych odznaczeń uhonorowano go orderem św. Anny I i IV klasy, orderem św. Włodzimierza z kokardą na wstędze oraz Srebrnym Krzyżem za 1812 rok.

Wykaz bitew w których uczestniczył Alojzy Eysymont : Borodino, Krasne, Lützen, Budziszyn, Drezno, Kulm, Lipsk, Paryż

Kariera oficerska

  • podporucznik artylerii – 1806

  • porucznik - 9 lutego 1811

  • kapitan - 5 grudnia 1813

  • pułkownik – 1820

  • generał major - kwiecień 1826

Spotkanie z Puszkinem:

Książę Paweł Iwanowicz Dołgorukow (1787-1845) pod datą 30 IV 1822 r. wspomina w swoim Dzienniku spotkanie pułkownika Ejsmonta z Aleksandrem Puszkinem w Kiszyniowie.

"Обедал у наместника полковник артиллерийский Эйсмонт моих лет и обвешан орденами. Рассказывают, что, будучи при князе Яшвиле, он много выиграл по службе от чрезвычайного угождения сладострастию сего начальника, который, вместо наложниц, держал адъютантов. Теперь Эйсмонт смеется над молвою, имеет хороший чин, знаки отличия и, как слышно, готовится быть зятем князю Суццо. Пушкин и он спорили за столом на счет рабства наших крестьян. Первый утверждал с горячностию, что он никогда крепостных за собою людей иметь не будет, потому что не ручается составить их благополучие, и всякого владеющего крестьянами почитает бесчестным, исключая отца своего, который хотя честен, но не имеет на этот счет одинаковых с ним правил. Эйсмонт ловил Пушкина на словах, но не мог выдержать с ним равенства в состязании. Что принадлежит до наместника, то он слушал и принимался также опровергать его, но слабо и более шутками, нежели доводами сильными и убедительными, Я не осуждаю с своей стороны таковых диспутов, соглашусь даже и в том, что многие замечания Пушкина справедливы, да и большая часть благомыслящих и просвещенных людей молча сознаются, что деспотизм мелких наших помещиков делает стыд человечеству и законам, но не одобряю привычки трактовать о таких предметах на русском языке. — Пушкин ругает правительство, помещиков, говорит остро, убедительно, а за стульями слушают и внимают соблазнительным мыслям и суждениям...»

Ostatnie lata

Po dymisji w 1839 r. powrócił do rodowego majątku - Krasnogrudy i dzierżawił majątek Łubnie. Próbował uregulować sprawy majątkowe po ojcu i braciach (Michał, zginął pod Pskowem w 1812, Antoni, sędzia pokoju w Sejnach, zmarł w tymże 1812, Ignacy, zmarł w 1818 r., a Józef, podkomorzy grodzieński w 1820), co udało się dopiero osiągnąć po jego śmierci przez bratanka - Ryszarda Łukasza Eysymonta. 3 XII 1843 roku ożenił się z Reginą z Obuchowiczów (ur. 1808), dziedziczką dóbr Burdykowszczyzna, córką Adama Obuchowicza, sędziego ziemskiego mozyrskiego i Anny z Wołodkiewiczów.

Ufundował w kościele Bernardynów tablicę rodzinną.

Bibliografia

  • A. Boniecki - Herbarz Polski

  • P.I, Dołgorukow, Dziennik

  • Список генералам, штаб- и обер- офицерам Российской Арміи, с показаніем чинов, фамилій и знаков отличия, St. Petersburg 1831

  • J. Szumski - Eysymontowie i Mejerowie, właściciele Hołnów Mejera i Krasnogrudy. [w:] Drobna szlachta podlaska w XVI - XIX wieku, Białystok 1991


Anzelm Eysymontt (ok.1760-1825), syn Krzysztofa, mostowniczego grodzieńskiego, Prezydent Sądów Grodzieńskich.

Od dzieciństwa wraz z bratem Atanazym (1762-1832), pułkownikiem kawalerii wojsk polskich, przygotowywany do pełnienia funkcji publicznych. Już w 1784 zostaje regentem w izbie podkomorskiej powiatu grodzieńskiego, blisko współpracując z Aleksandrem Michałem, podstarościm grodzieńskim i Maciejem Tadeuszem, stolnikiem grodzieńskim. W latach 1786-94 był regentem ziemskim grodzieńskim i komornikiem tego powiatu. Był głównym koordynatorem Rewizji Grodzieńskiej w roku 1789 nakazanej przez Sejm. W 1794 wybrany pisarzem ziemskim, także z racji urzędu konsyliarzem Konfederacji Targowickiej. Po wybuchu Insurekcji Kościuszkowskiej ściśle współpracuje z Komisją Porządkową Powiatu Grodzieńskiego. Po upadku Powstania i ostatecznym rozbiorze, pozostaje w strukturach sądowniczych. Od 1797 roku jest sędzią grodzkim grodzieńskim, a w roku 1800 zostaje Prezydentem Sądów Grodzkich, którą to funkcję sprawuje aż do 1815 roku, kiedy przechodzi w stan spoczynku. Z dóbr rodzinnych otrzymuje Siemionówkę w parafii Kryńskiej, którą obejmuje po śmierci stryja w 1791 roku. Ożeniony ok. 1794 roku z Anielą Kłanicką (ok. 1770 - 1812), miecznikówną grodzieńską, po której Karol (ur. 1795), asesor sądów grodzieńskich i pełnomocnik książąt Czetwertyńskich, Tekla (ur. 1801), Aurelian (1803-42), sędzia grodzieński oraz Leonard (zmarły w niemowlęctwie w roku 1800). Z drugiego małżeństwa pozostawił córkę Emilię (ur. 1817), która wniosła mężowi Rudolfowi Eysymonttowi z Połotkowa Siemianówkę oraz syna Kazimierza (ur. 1818). Zmarł w Siemianówce w 1825 roku.


Ferdynand Eysymontt  (ur. p. 1754, zm. p. 12 maja 1812), syn Michała Józefa, chorążego grodzieńskiego i Joanny z Kochłyckich (Kochcickich), wojski grodzieński.

Pochodził ze znanej rodziny szlacheckiej o tradycjach wojskowych. Był właścicielem dworu w Gudziewiczach, a w roku 1773 odkupił Milkowszczyznę od Andrzeja Jakuba Eysymontta. Był po ojcu kolatorem kościoła Eysymontowskiego i głównym jego darczyńcą wraz z sukcesorami ks. Jerzego Eysymontta - Anzelmem, regentem grodzieńskim i jego bratem Atanazym. Zapewne to on zajmował się przez lata administrowaniem majątku rodowego, finansując główne posunięcia rodu, podczas kiedy jego kuzynowie Aleksander Michał i Maciej Tadeusz zajmowali się działalnością publiczną. W roku 1789 zostaje deputatem na Trybunał Główny Wielkiego Księstwo Litewskiego z powiatu grodzieńskiego, zaś 19 I 1790 wojskim grodzieńskim. Został przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego odznaczony orderem św. Stanisława. Był jednym z głównych donatariuszy kościoła w Wielkich Eysmontach, o czym zapis w testamencie złożonym w Sądzie Ziemskim Grodzieńskim z 26 maja 1811, aktykowanego 12 maja 1812.
Sławne było jego wystąpienie na sejmiku grodzieńskim 14 lutego 1792 roku, gdzie wyrażał całe doświadczenie i cały patriotyzm rodu ejsmontowskiego:

(…) Słowem w Zygmuncie Auguście tron dziedziczny straciwszy, nieszczęśliwych skutków w elekcji doznawali. W ten czas my sławę i związki w Europie straciwszy, dali łatwo możnowładctwu przystęp. Od tego czasu zasmakowawszy w niepodległości prawu, stopniami przyszli, że nas pod przemoc swą podgarnęli, prawa podeptali, a zamiarom swym pomocne pozostawili, za którym nierządem przyszliśmy na wzgardę u narodów, w jakiej zostawaliśmy. (…) Słodki jest dom Ojczyzny, a Ojczyzny rządnej, w której najrozumniejszy jest zbiór praw i onych bezwzględna ekzekucyja. (…). Te to prawo znikczemnione, co nadawało, co nadawało moc jednej osobie sądzenia, subalterów kredensowania i prawo miecza. Te trzy najpotężniejsze w świecie władze niech ma człowiek? ale nie w wolnym narodzie. (…). Dziś sędziów sami sobie wybierzecie. (…). Łączmy ręka z ręką, mocniej trzymajmy się jedności, bądźmy z królem, bo król jest z nami, a żadna moc nas nadwątlić nie zdoła.

Ożeniony był z Bogumiłą Filkenstein (zm. 1790), z którą miał córki Anielę i Franciszkę, zaś po jej śmierci z Józefą z Zawistowskich, zm. 1849 (pochowaną w Łunnej). Pozostawił synów - Oktawiusza kapitana wojska Księstwa Warszawskiego, kawalera krzyża złotego Virtuti Militari oraz Lucjana członka Towarzystwa Filomatów.

Bibliografia

  • Анiщчанка Я.К. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім. Mińsk 2008

  • Doniesienie z Grodna. Gazeta Warszawska, Suplement, 7 III 1792 rok, nr 19

  • T. Ejsmont, Ejsmontowie, Modlica 2009

  • Głos Wielmożnego Jmć pana Ferdynanda Eysymontta wojskiego p. grodzieńskiego, 14 lutego 1792 roku, w czasie reasumpcyi sejmików grodzieńskich miany, druk, nlb.

  • W. Szczygielski, Referendum Trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 roku, Łódź 1994

  • Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 2, Województwo trockie, pod red. A. Rachuby, W. 2009


Leopold Stanisław Eysymontt (ur. 25 listopada 1781 w Łomży, zm. w 1852 ), kapitan Wojska Polskiego, pisarz i ziemianin, syn Augustyna i Barbary.

Wywodził się ze szlachty powiatu grodzieńskiego. Uczył się w szkole wojskowej w Grodnie a następnie na Uniwersytecie Wileńskim.

W latach 1811-1812 służył pod dowództwem gen. H. Jominiego, biorąc udział m. in. w oblężeniu Modlina. W randze kapitana przeszedł do armii Księstwa Warszawskiego.

W roku 1832 osiadł w majątku rodzinnym w Kozłowie pow. garwoliński. Tam poświęcił się naukowej stronie rolnictwa. Z inspiracji Michała Oczapowskiego, w roku 1844 wydał pierwszą w Polsce książkę z dziedziny łąkoznawstwa i melioracji pt. „Sztuczne skrapianie łąk, czyli nawadnianie ich przemysłowe, to jest praktyczna nauka zaprowadzenia i utrzymania łąk skrapialnych, oblewnych albo spławialnych z dodatkiem o zalewie albo zatopie łąk tudzież o obchodzeniu się z łąkami samorodnymi” [1]. W latach następnych zbierał jeszcze materiały do statystyki rolniczej, lecz nie zdążył ich wydać.

Zmarł otoczony powszechnym szacunkiem 27 kwietnia 1852 roku w Kozłowie pow. garwoliński. Pochowany został w Parysowie.

Miał sześcioro dzieci w tym syna Włodzimierza, wylegitymowanego ze szlachectwa wraz z ojcem w 1839 roku.

Przypisy

1. Było to w istocie streszczenie książki Friedricha Vörlandera. Książka liczyła 127 stron i 2 tablice rycin.

Bibliografia
B. Hryniewiecki, Leopold Stanisław Eysymontt, Polski Słownik Biograficzny, t. V, s. 328 (tam też krótka bibliografia).


Lucjan Eysymontt (1802-1869), chorąży grodzieński, członek Towarzystwa Filomatów, syn Ferdynanda, wojskiego grodzieńskiego i Józefy z Zawistowskich, sędzianki grodzieńskiej.
Urodził się zapewne w pałacu Jabłonowskim w parafii Łunna, w powiecie grodzieńskim. Musiał mieć nader barwne dzieciństwo, zważywszy na burzliwe czasy wojen napoleońskich i pozycję ojca, jednego z najbardziej światłych i postępowych ludzi swoich czasów. Dom rodzinny musiał być pełen ludzi. Mieszkał tam i dziadek - sędzia Józef Zawistowski, i siostra Franciszka, i bywali liczni krewni, i ludzie w potrzebie... 
Rok 1812 musiał być ważnym i przełomowym momentem w życiu chłopca. Najpierw śmierć ojca, a zaraz potem wkroczenie wojsk napoleońskich w granice Ziemi Grodzieńskiej. Ciężki był to czas dla rodziny. Dopiero co urodził się Oktawiusz (1811) i nie było zbyt dużo czasu dla Lucjana. Zapewne już wtedy zdecydowana się go wysłać na nauki do szkoły z internatem. Może do Gimnazjum w Świsłoczy, a może do Wilna?
Zapewne około 1815 roku siostra Franciszka zostaje wydana za mąż za Tomasza Szukiewicza z Robotnej. W roku 1817 rodzi im się córka Zofia.
Około roku 1819 Lucjan zaczyna studiować. Początkowo w Wilnie, gdzie interesuje się nie tylko historią ale i melioracją, o czym świadczy jeden z jego odczytów o stanie wód w Powiecie Grodzieńskim.
Jednak jego odczyt pt. „Myśli o filaretach” jest w jakiejś mierze kluczem do myślenia tego człowieka:
Każde towarzystwo ma pewne zamiary i główny cel, do którego czynności swoje kieruje. My za ten przedmiot naukę obieramy. Cel ten, tak wielki, godny jest wielkości człowieka, godny, aby dla niego poświecić pracę i siły. Cóż bowiem jest wyższego nad mądrość, ten najdoskonalszy twór przyrodzenia? Nauka jest przysionkiem do tej świątyni. Ktokolwiek jej nabędzie, temu się z łatwością otworzą podwoje tego gmachu; a ktokolwiek tam wejdzie, już jest na szczycie swego szczęścia. 
Droga wiodąca do tego przybytku jest wąską stecką (ścieżką - przyp. L.O.), cierniem i głogiem pokrytą. Praca jest jedynym przewodnikiem, za pośrednictwem której dojść można do końca przykrej podróży, i dlatego bardzo mała cząstka ludzi została wprowadzoną do samej świątyni. Jakkolwiek nabycie nauki jest trudnym, w pracy jednakże ustawać nie trzeba, bo chociaż nie każdy dojdzie końca tej drogi, zawsze jednakże jest lepiej być przynajmniej u jej środka, niż u początku. Tę prawdę mając w pamięci, za drugi cel prace obrać winniśmy. Lecz ta praca we względzie naukowym sama z siebie nic albo przynajmniej mało bardzo zdziałać jest w stanie i, aby korzystnie obracaną była, pomocy i wsparcia potrzebuje. Stąd wzajemna pomoc powinna być także jednym z głównych celów Zgromadzenia naszego. 
Niezawodna jest rzeczą, że przymus nie podoba się człowiekowi, i pewna jest, że każdy człowiek nie z taką chęcią pracuje koło rzeczy, jeśli ta jest mu przez drugiego koniecznie naznaczoną, aniżeli wtedy, gdy sam sobie czynność obiera, lub jeśli jest skłoniony przez namowy przyjaciela, nie zaś przez nakaz wyższego od siebie. Prawdziwego przyjaciela rady nieraz odwodzą od złych postępków i wracają człeka społeczności, dla której miał być już straconym. Ale ktoż dobro wynikłe z przyjaźni dokładnie opisać zdoła? Ona, dzieląc los dwóch ludzi, których jedna jest dusza, w szczęściu pomnaża w dwójnasób uczucie jego, w nieszczęściu ktoż lepiej nad przyjaciela zdoła otrzeć łzy, które przygoda wyciska? Przyjaźń jest dobroczynnym darem nieba, a stąd jakże byśmy o niej zapomnieć mogli! Zachowanie prawdziwej przyjaźni powinno być głównym naszym przedmiotem i istotnym celem Towarzystwa. 
Obierając dla siebie za cel naukę, uważamy ją w najobszerniejszym znaczeniu. Lecz słabość natury ludzkiej nie dozwala człowiekowi, aby wszystkie jej części gruntownie posiadał. Wszystko mniej więcej znać może, lecz jeden przedmiot za wyłączny obrać sobie należy; w tym się ćwiczyć i stać się doskonałym usiłować trzeba. Cóż lepiej obrać nam wypada, jeżeli nie naukę dziejów ojczystych? Cóż gruntowniej każdy syn Ojczyzny znać powinien, jeżeli nie własnej matki historią? Tysiączne stąd dla niego i kraju korzyści wynikną. Ale obróćmy oczy na stan nasz nieszczęśliwy, a ujrzym, że ta powinność, jeżeli dla wszystkich jest konieczną, dla nas ważność swoją stokrotnie powiększa. Dla nas, mówię, nieszczęsnych niewolników, których matka opuściła, a nadzieja tylko wstrzymuje od zupełnej rozpaczy; dla nas wiadomość dzieł szlachetnych licznego poczetu zacnych i wielkich przodków może stać się największą pociechą, a późniejszym czasie – oby to dały sprawiedliwe nieba! – godnym przykładem do naśladowania.
Kiedy wybuchła sprawa Filaretów Lucjan zostaje aresztowany, jednak za poręczeniem szwagra – Tomasza Szukiewicza zostaje zwolniony i odesłany do domu. Na niedługo zresztą, gdyż na wszelki wypadek wyjeżdża do Berlina, gdzie jest jednym z nielicznych polskich studentów (akurat było to w czasie olbrzymich napięć pomiędzy Polakami a Niemcami w ówczesnych Prusach)…
Jest już w kraju w roku 1824, gdyż jesienią tego roku zostaje ożeniony w Wilnie z Marianną Zyndram Kościałkowską, szambelanówną byłego dworu polskiego. Świadkami na ślubie są znamienici przedstawiciele ówczesnej elity, a też i zarazem krewni nowożeńców - Jan Łopatta, Prezes Sądu Głównego Litewskiego, wspomniany już Tomasz Szukiewicz (jak się wydaje faktyczny opiekun i mentor Lucjana), a także Konstanty z Wołda Mejer (krewny Mejerów z parafii Berżnickiej, spokrewnionych z rodziną Macieja Tadeusza Eysymontta – ostatniego stolnika grodzieńskiego) oraz Jan 
Bergman, doktor medycyny z Wilna (zapewne kolega ze studiów).
W 1827 roku rodzi im się syn – Eugeniusz Ignacy. Lucjan jest już wtedy, jak nas upewnia metryka, sędzią granicznym Powiatu Wołkowyskiego.
Z braku dostępu do wielu aktów nie wiem jakie były kolejne losy tego małżeństwa. Czy pobyt w Wilnie nie był związany z kontynuacją studiów?
W 1830 roku wybucha Powstanie. Niewiele wiemy o roli Lucjana w tymże, ale jego młodszy brat był adiutantem gen. Kazimierza Dziekońskiego. Sam zaś Lucjan w tym czasie musiał zostać obrany Chorążym Powiatu Grodzieńskiego, gdyż w jednej z metryk chrzcielnych z roku 1832 w parafii Wielkie Eysymontty jest zapisany z tym tytułem.
Przez całe lata nie ma o nim wiadomości w źródłach dostępnych.
Pojawia się po roku 1850 jako prawny opiekun swej bratanicy – Zofii. W jej imieniu zawiaduje majątkiem, udziela pozwoleń na śluby chłopskie (certyfikat wieku), bywa z nią u Sołtanów z w dworze w Brzostowscy Murowanej (już po zesłaniu Adama Sołtana) etc. Jest wymieniany w roku 1863 jako sędzia pokoju powiatu.
Umiera w jesienią roku 1869 w Siderce (dobra Zawistowskich -- krewnych matki). Jego nagrobek istniał jeszcze kilka lat temu. Ponoć nieznani sprawcy go zniszczyli...
Źródła:
Adres Kalendar Guberni Grodzieńskiej. 1863.
Informacje od J. Dąbrowskiego z Gdańska.
Informacje od pana Piotra Biziuka z portalu isokółka.eu
W. Karpyza. Powiat Wołkowyski.
Listy Filomatów.
Metryki parafii św. Jana Chrzciciela w Wilnie
Metryki parafii Wielkie Eysymontty
Wybór pism filomatów. Konspiracje studenckie w Wilnie 1817-1823, [opr:] A. Witkowska, Wrocław 2005, s. 147-149


Maciej Tadeusz Eysymontt (ur. 1741 w Małe Ejsmonty Paszewicze, zm. 21 lutego 1805 w Grodnie) – ostatni stolnik grodzieński, działacz gospodarczy.

Urodzony w rodzinie szlacheckiej o tradycjach wojskowych, jako syn Krzysztofa Eysymontta, (być może namiestnika Petyhorskiego?) i Krystyny ze Szczęsnowiczów. Na Popisie powiatu grodzieńskiego jest zapewne wymieniony przy parafii brzostowickiej. Związany był z Antonim Tyzenhausem i jego planami rozwoju gospodarczego. W 1769 r. zostaje gubernatorem szczeberskim (był już wtedy komornikiem grodzieńskim, a w 1784 strukczszym grodzieńskim, W latach 1785-1786 był deputatem na Trybunał Główny Litewski. W trakcie swojej działalności gospodarczej, jeszcze w czasach Tyzenhausa dał się poznać jako świetny organizator. Założył takie miejscowości jak Jeleniewo, Krasnopol-Pomorze i Szczebra, w okolicy Sejn. 15 września 1789 roku został stolnikiem grodzieńskim, co w praktyce oznaczało kierowanie całą ekonomią grodzieńską. Praktycznie jeszcze w 1796 r. miał pełen wpływ na sprawy społeczne i gospodarcze powiatu. Był zaangażowany podobnie jak kuzyni Ferdynand, wojski grodzieński i Aleksander Michał, podstarości grodzieński w próbę reformy Rzeczypospolitej. To właśnie u niego na Horodnicy w Grodnie hucznie fetowano przyjęcie przez Sejmik Grodzieński przyjęcie Konstytucji 3 Maja.

Po Targowicy związany był z obozem patriotycznym powiatu grodzieńskiego. Przystąpił do sprzysiężenia Jakuba Jasińskiego. Po wybuchu Insurekcji Kościuszkowskiej, wszedł w skład Komisji Porządkowej powiatu grodzieńskiego i chociaż ostatni raz wziął w niej udział 17 czerwca 1794 roku, to przez cały okres jej istnienia blisko z nią współpracował.

Pochowany w kościele Bernardynów w Grodnie (nadal istnieje tam jego nagrobek).

Był trzykrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Agata Siezieniewska [1] (może z okolicy Wielkie Eysymonty). Z Wiktorią Wołkowicką (1758-1793), córką Antoniego, horodniczego grodzieńskiego i Petroneli Kandybównej miał ośmioro dzieci, zaś z Rozalią Smogorzewską, córką Floriana wojskiego wołkowyskiego i Teodory z Przecławskich - jedno.

Przypisy

1. zob. Анiщчанка Я.К. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім. Mińsk 2008, s. 512-513

Bibliografia

  • Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею, Wilno 1867 - 1915

  • Анiщчанка Я.К. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім. Mińsk 2008

  • A. Boniecki, Herbarz Polski, W. 1899 - 1901

  • J. Ciechanowicz, Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rzeszów 2001

  • Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 1697-1795. Spisy, t. II, oprac. A. Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, W. 2004

  • T. Ejsmont, Ejsmontowie, Modlica 2009

  • J. Gieysztor, Pamiętniki

  • S. Kościałkowski, Antoni Tyzenhauz: podskarbi nadworny litewski, Londyn 1971

  • Metryka Litewska. Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego: Województwo trockie 1690 r., oprac. H.Lulewicz. W. 2000.

  • K. Niesiecki, Herbarz Polski, [wyd. J.N. Bobrowicz], Lipsk 1839 – 1846

  • Spis szlachty Królestwa Polskiego z dodaniem krótkiej informacji o dowodach szlachectwa, W. 1851, s. 53,

  • W. Szczygielski, Referendum trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 roku, Łódź 1994

  • Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861, [opr:] E. Sęczys, W. 2000,

  • J. Szumski - Eysymontowie i Mejerowie, właściciele Hołnów Mejera i Krasnogrudy. [w:] Drobna szlachta podlaska w XVI - XIX wieku, Białystok 1991

  • S. Uruski, Rodzina Polska, W. 1904 – 1931

  • Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 2, Województwo trockie, pod red. A. Rachuby, W. 2009

  • Wywody genealogiczne Eysymontów od 1797 roku z różnych Deputacji (materiały redakcyjne)

Linki zewnętrzne

  • Jerzy Szumski – Szlacheckie gniazda: Krasnogruda


Oktawiusz Eysymontt, ur. 1811 - zm. 1850, uczestnik powstania listopadowego.
Urodzony w Jabłonowie. Syn Ferdynanda, ostatniego wojskiego grodzieńskiego i Józefy z Zawistowskich, brat Lucjana, studenta Uniwersytetu Wileńskiego, członka Towarzystwa Filomatów, urzędnik powiatu grodzieńskiego, ppor. (mianowany 24 kwietnia 1831), adiutant polowy gen. Kazimierza Dziekońskiego, 1 lipca 1831 r. otrzymał złoty krzyż Virtuti Militari nr 1844. 28 września 1831 wziął dymisję. Mieszkał w majątku rodzinnym Gudziewicze, a następnie przeprowadził się do pałacu w Jabłonowie, który najprawdopodobniej scedował na niego starszy brat – Lucjan.

Ożeniony (1840) z Zofią z Szukiewiczów (ur. 1816 - zm. przed 1843) [1] córką Tomasza i Franciszki z Eysymontów, a po jej śmierci z Heleną z Sołtanów (1824-1900), siostrą Adama późniejszą żoną Jana Pileckiego, z którą miał córkę Zofię (1848-1926) (późniejszą hrabinę Łubieńską).

Varia

Kolejny krzyż Virtuti Militari o numerze 1845 (przyznany tegoż samego dnia) otrzymał Maurycy Mochnacki.

Przypisy

1. Akt ślubu nr 135/1840 w kościele św. Andrzeja w Warszawie

Bibliografia

  • R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, Wrocław 1991-1997

  • T. Ejsmont, Ejsmontowie, Modlica 2009

  • J. Makarczyk - Dzieje OO. Franciszkanów w Świsłoczy - Zaniewicze oraz spis wiernych parafii Wielkie Ejsmonty, Grodno 2009

  • T. Żychliński, 'Złota Księga Szlachty Polskiej', Rocznik VII, błędnie wpisany jako Jan, s. 170.




Powered by Etomite CMS.